Wat is een chatbot? En wat heb jij aan een AI-chatbot?

Wat is een chatbot?

Een chatbot is een computerprogramma waarmee je een gesprek voert in gewone taal. Jij typt of zegt iets, het programma antwoordt, en zo gaat het heen en weer. Het woord is een samentrekking van chat, kletsen, en bot, een verkorting van robot. Wie zoekt naar wat een chatbot is, krijgt dus eigenlijk een simpel antwoord, namelijk een praatrobot die in een chatvenster woont.

Dat venster kan overal zitten. Op de website van je bank of webwinkel, in een app op je telefoon, in WhatsApp of in een programma op je werk. Wat er achter dat venster gebeurt, verschilt alleen enorm, en daar zit het hele verhaal.

Het verschil tussen een gewone chatbot en een AI-chatbot

De oudere chatbot, die je nog vaak bij klantenservice tegenkomt, werkt als een telefoonmenu in tekstvorm. Iemand heeft vooraf een lijst met vragen en antwoorden ingevoerd, en de bot zoekt in jouw bericht naar een woord dat hij herkent. Typ je "pakket", dan krijg je het antwoord over pakketten. Stel je je vraag net even anders, dan snapt hij er niets van en krijg je "Sorry, dat begrijp ik niet. Wil je een medewerker spreken?" Hij kan alleen wat er letterlijk in zijn lijstje staat.

Een AI-chatbot zoals ChatGPT werkt op een heel andere manier. Hij heeft geen lijstje, maar een taalmodel. Dat is een programma dat getraind is op een gigantische hoeveelheid tekst uit boeken, websites en artikelen, en daardoor heeft geleerd hoe taal in elkaar zit. Vergelijk het met de woordvoorspeller op je telefoon, die na "fijne" alvast "dag" voorstelt, maar dan miljoenen keren slimmer. Zo'n model voorspelt niet één woord, maar een heel antwoord dat past bij jouw vraag. Daardoor begrijpt het wat je bedoelt, ook als je het rommelig opschrijft, en kan het over bijna elk onderwerp meepraten. Wil je weten hoe dat precies werkt, lees dan hoe AI eigenlijk werkt.

Kort gezegd volgt de gewone chatbot een script en bedenkt de AI-chatbot zelf een antwoord. Dat maakt de AI-chatbot veel bruikbaarder, maar ook minder voorspelbaar. Daarover verderop meer.

Wat kun je met een AI-chatbot doen?

De meeste mensen beginnen met een losse vraag, alsof het een zoekmachine is. Dat kan, maar je haalt er veel meer uit als je hem een klus geeft. Dit zijn dingen die gewone mensen er elke dag mee doen.

• Een mail of brief schrijven. Vertel wat je wilt zeggen en aan wie, en je krijgt een nette tekst terug. Voor een bezwaar of opzegging staat alles in brief schrijven met AI.
• Iets ingewikkelds laten uitleggen. Een brief van de Belastingdienst, een polis of een bijsluiter. Plak de tekst erin en vraag om uitleg in gewone taal, zoals in tekst makkelijker maken met AI.
• Een lange tekst samenvatten. Een rapport van veertig pagina's wordt een lijstje van vijf punten. Welke tool daar het best in is, lees je in tekst samenvatten met AI.
• Meedenken en plannen. Een weekmenu met wat er nog in de koelkast ligt, een cadeau voor je schoonvader of een planning voor een verhuizing.
• Vertalen. Ook met uitleg erbij, bijvoorbeeld of een Engelse zin beleefd of juist bot klinkt.

Je kunt hem ook vragen stellen die je liever niet aan een collega stelt, omdat je bang bent dom over te komen. Een chatbot zucht niet en kijkt niet op zijn horloge.

Ik ben huurder en mijn verwarming doet het al een week niet. Schrijf een korte, vriendelijke maar duidelijke mail aan mijn verhuurder waarin ik vraag of het deze week nog gemaakt kan worden. Maximaal 120 woorden.

Welke AI-chatbots zijn er?

Er zijn er inmiddels tientallen, maar een handvol is groot genoeg om als beginner te kennen. Ze hebben allemaal een gratis versie, en voor de meeste heb je alleen een e-mailadres nodig.

Daarnaast zit er tegenwoordig een chatbot ingebouwd in apps die je al hebt, zoals Meta AI in WhatsApp en Instagram. Handig voor een snelle vraag tussendoor, maar voor echt werk, zoals een brief of een samenvatting, kom je verder met een van de chatbots uit de tabel.

Welke je kiest, maakt voor een beginner minder uit dan je zou denken. Ze kunnen allemaal schrijven, uitleggen, samenvatten en vertalen, en ze verstaan allemaal prima Nederlands. Kies er één, gebruik hem een week voor echte klussen en kijk of hij bij je past. Twijfel je, begin dan met ChatGPT, simpelweg omdat er de meeste uitleg over te vinden is. Hoe de grootste zich tot elkaar verhouden, lees je in de meest gebruikte AI-apps op een rij, en over de Europese optie in wat is Mistral AI.

Waar een AI-chatbot de mist in gaat

Een AI-chatbot klinkt altijd zeker van zijn zaak, ook als hij ernaast zit. Omdat hij een antwoord bedenkt in plaats van opzoekt, kan hij een feit, een getal of zelfs een bron verzinnen en die brengen alsof het in een encyclopedie staat. Dat heet hallucineren. Het gebeurt niet bij elke vraag, maar wel vaak genoeg om belangrijke dingen altijd zelf te controleren, zeker als het over je gezondheid, je geld of je rechten gaat. Waarom het gebeurt en hoe je het herkent, staat in wat het betekent als AI hallucineert.

Let daarnaast op wat je erin typt. Wachtwoorden, je burgerservicenummer, medische gegevens en vertrouwelijke stukken van je werk horen niet in een gratis chatbot. In wat je beter niet aan AI vertelt vind je wat wel en niet kan, en hoe je uitzet dat je gesprekken worden gebruikt om het model verder te trainen.

En een chatbot is geen zoekmachine, al lijkt het er soms op. Een zoekmachine wijst je naar pagina's, een chatbot schrijft zelf een antwoord. Dat is sneller, maar je ziet minder goed waar de informatie vandaan komt. Het verschil leggen we uit in AI tegenover een zoekmachine.

Veelgestelde vragen over chatbots

Je eerste gesprek

Je weet nu meer over chatbots dan de meeste mensen die er dagelijks mee praten. Het beste vervolg is niet nog een artikel, maar een gesprek. Open er één, kies een klus die toch al op je lijstje stond en vertel hem wat je nodig hebt, met een beetje context erbij. Hoe je zo'n vraag nog beter stelt, lees je in wat een prompt is, en wil je stap voor stap op weg, dan begin je bij AI voor beginners.