Zo pakte je dit vroeger aan
Je las het zelf of je las het niet, dat was de keuze. Bij een dik document scande je de koppen, las je de inleiding en de laatste alinea, en hoopte je dat er niets belangrijks tussenin stond. Bij een lange mailthread scrolde je naar boven en probeerde je te reconstrueren wie wat had gezegd.
Het probleem hiermee was dat het veel tijd kostte en als je die tijd liever in andere dingen stak, bleef dat lange document altijd liggen. AI kan hiermee helpen. Je stelt eerst een vraag met het document bijgevoegd, de tool zoekt daarna het antwoord in de tekst en komt met een concreet antwoord.
Een tekst samenvatten met AI: waarom je keuze van tool uitmaakt
Bij het schrijven van een mailtje maakt het weinig uit welke chatbot je gebruikt. Bij samenvatten wel, om drie redenen.
De eerste is lengte. Elke AI-tool heeft een maximum aan tekst dat hij in één keer kan overzien, dat heet een . Zit je document daarboven, dan leest de tool stukken en plakt hij het antwoord aan elkaar, met kans op een gat in het midden. De tweede is de bron. Staat je tekst als bestand op je laptop, of als webpagina online? Niet elke tool kan goed online zoeken of heeft toegang tot je laptop. De derde is vertrouwelijkheid. Een openbaar jaarverslag mag in elke tool geplakt worden, een personeelsdossier uiteraard niet. Twijfel je bij een document, lees dan eerst wat je beter niet aan AI vertelt.
ChatGPT: voor losse documenten die je snel wilt doorgronden
ChatGPT is de logische eerste keuze als je één document hebt en er concrete vragen over wilt stellen. Je uploadt een PDF, Word-bestand of Excel-sheet, en je stelt je vraag alsof je tegen een collega praat die het stuk al gelezen heeft. Ook in de gratis versie kan dat, al loop je daar sneller tegen een dagelijkse limiet aan. ChatGPT Plus kost ongeveer €23 per maand en haalt die rem eraf. Uiteraard is €23 per maand best veel geld, daarom heeft ChatGPT ook een tussenabonnement van €8 per maand. Handig als je AI vaker wilt inzetten en meer met documenten wilt doen.
Zo doe je het:
- Ga naar chatgpt.com en log in met een gratis account.
- Klik op het plusje naast het invoerveld, dan het paperclip-icoontje en kies vervolgens je bestand.
- Wacht tot het bestand geladen is, dat duurt enkele seconden.
- Typ je vraag erbij, hoe simpel die ook is.
Een samenvatting wordt veel bruikbaarder als je vertelt waarvoor je hem nodig hebt:
Vat dit rapport samen in maximaal 10 zinnen. Ik moet morgen in een vergadering kunnen uitleggen wat er van ons verwacht wordt en welke deadlines er in staan. Noem bij elk punt de pagina waar het staat.
Die laatste zin is het belangrijkst. Als je om paginanummers vraagt, kun je steekproefsgewijs controleren of het klopt.
Claude: voor lange stukken waar de nuance telt
Claude kan in één keer meer tekst overzien dan de meeste andere chatbots, en dat merk je bij dikke documenten. Een beleidsstuk, een scriptie of een contract van tachtig pagina's blijft voor Claude één samenhangend geheel in plaats van losse brokken. Ook in de gratis versie werkt dat, al is die bij echt lange bestanden snel op. Claude Pro begint rond €18 per maand, exclusief BTW.
Waar Claude verder in verschilt, is de toon van de samenvatting. Hij is terughoudender met stellige uitspraken en benoemt eerder dat iets in het document onduidelijk blijft. Bij een juridische of beleidsmatige tekst is dat precies wat je wilt, want daar zit de waarde vaak in de voorbehouden en niet in de hoofdlijn.
Upload je document in het chatvenster en vraag niet alleen om de kern, maar ook om wat eromheen hangt:
Dit is een conceptcontract. Vat de belangrijkste afspraken samen en zet daarna apart onder elkaar welke punten vaag of voor meerdere uitleg vatbaar zijn.
Gemini: voor alles wat al in je Google-account staat
Gemini heeft één voordeel dat de anderen niet hebben: het zit al waar je documenten staan. Vanuit Google Drive, Docs of Gmail vraag je rechtstreeks om een samenvatting, zonder eerst iets te downloaden en te uploaden. Voor wie zakelijk of op school met Google werkt, scheelt dat elke keer een paar handelingen.
Voor het echt zware werk heeft Google een aparte tool: Gemini Notebook, tot juli bekend als NotebookLM. Daar zet je niet één maar tot vijftig bronnen in één notitieboek, en de tool antwoordt alleen op basis van die bronnen, met een verwijzing naar het document waar het vandaan komt. Dat is het verschil tussen "ik weet ongeveer wat er in die stapel staat" en "ik weet waar het staat". Gratis mag je vijftig vragen per dag stellen, wat voor de meeste mensen ruim genoeg is. We schreven er een complete beginnersgids voor Gemini Notebook over. Gemini is een goede keuze als je documenten in Google staan, en Gemini Notebook zodra het er meer dan drie zijn.
Perplexity: voor teksten die nog online staan
Heb je geen bestand maar een link, dan draait de vraag om. Perplexity is gebouwd om webpagina's te lezen en zet er standaard bronvermeldingen bij, zodat je met één klik terug kunt naar de originele zin. Plak de URL in het zoekveld, vraag om een samenvatting, en je hebt binnen een paar seconden de kern plus de plek waar die vandaan komt.
De gratis versie laat wel bestanden uploaden, maar zuinig: je komt er met een enkel document per keer, en bij meerdere uploads loop je snel tegen een limiet. Voor een PDF pak je dus een van de andere drie. Voor een nieuwsartikel, een onderzoekspagina of een discussie die verspreid over meerdere sites staat, is Perplexity juist de snelste route. Hoe de tool verder werkt lees je in wat is Perplexity en hoe gebruik je het.
Vraag nooit alleen "vat dit samen". Zeg erbij voor wie de samenvatting is en wat je ermee gaat doen. Een samenvatting voor je eigen begrip ziet er heel anders uit dan een die je doorstuurt naar je leidinggevende, en de tool kan dat verschil alleen maken als jij het noemt. En heel belangrijk, zet erbij waar de informatie in de bron vandaan komt. Zo kan je de AI controleren en voorkom je dat je de verkeerde informatie gebruikt.
Waar AI bij samenvatten de mist in gaat
Een samenvatting klinkt altijd overtuigend, ook als er iets ontbreekt. Dat is het echte risico. AI-tools laten graag de voorbehouden weg, want die maken een tekst rommelig, terwijl in een contract of medisch rapport juist daar de kern zit.
Cijfers en data verdienen een eigen controle. Een bedrag of een deadline die in de samenvatting staat, is meestal juist overgenomen, maar "meestal" is niet genoeg als je er een besluit op baseert. Vraag om paginanummers en check de twee of drie punten waar het echt om draait. Dat kost een minuut en haalt het grootste deel van het risico eruit.
Welke tool past bij jouw tekst?
Kort samengevat: één bestand met concrete vragen gaat naar ChatGPT, een lang document naar Claude, alles wat in je Google-account staat naar Gemini, een stapel bronnen naar Gemini Notebook, en een link naar Perplexity.
Begin gewoon met het document dat nu het langst op je bureau ligt. Wil je eerst de stappen van het uploaden onder de knie krijgen, lees dan ChatGPT gebruiken met bestanden. Daarna is samenvatten geen klus meer die een middag kost, maar een vraag die je stelt.
Meer leren over AI?
Bekijk al onze gratis artikelen, geschreven voor beginners, in gewone mensentaal.
Bekijk alle blogs →