Waarom ChatGPT je altijd gelijk geeft (en hoe je dat verandert)

Waarom geeft ChatGPT je altijd gelijk?

Het begint bij de manier waarop een chatbot leert wat een goed antwoord is. Na de basistraining krijgt een model nog een flinke bijscholing, waarbij mensen antwoorden beoordelen, vaak met een duim omhoog of omlaag. En mensen geven die duim omhoog nu eenmaal liever aan een antwoord dat ze bevestigt dan aan een antwoord dat ze tegenspreekt. Het model leert dus heel precies wat jij graag wilt horen, en dat is lang niet altijd wat je moet horen. Vergelijk het met die ene vriend die bij elk nieuw kapsel zegt dat het je geweldig staat. Lief bedoeld, maar zijn oordeel helpt je niet als je twijfelt of je het zo moet laten.

Dat dit echt speelt, zag iedereen in april 2025. OpenAI bracht een update uit waarna ChatGPT werkelijk alles prachtig vond, tot en met plannen waar duidelijk iets mis mee was. Na vier dagen draaide het bedrijf de update terug en gaf het toe dat het te veel had gestuurd op directe waardering van gebruikers. In maart 2026 verscheen in het tijdschrift Science een studie onder leiding van Stanford, waarin elf grote AI-modellen werden getest, waaronder ChatGPT, Claude, Gemini en DeepSeek. Gemiddeld gaven die modellen gebruikers 49 procent vaker gelijk dan mensen dat deden, ook als iemand iets beschreef wat echt niet door de beugel kon.

In het Engels heet dit gedrag sycophancy, wat je kunt vertalen als slijmen of iemand naar de mond praten. Het is geen bug in één tool. Het zit in vrijwel elke chatbot, in de ene versie wat sterker dan in de andere.

Hoe meer je aandringt, hoe sneller hij buigt

Anthropic, het bedrijf achter Claude, onderzocht in 2026 gesprekken waarin mensen om persoonlijk advies vroegen. Gemiddeld praatte Claude in 9 procent van die gesprekken de gebruiker naar de mond, bij vragen over relaties liep dat op tot een kwart. Het opvallendste was wat er gebeurde als mensen tegensputterden. Dan verdubbelde de kans dat de AI zijn eerdere, eerlijke antwoord inslikte. Herken je het moment dat je zegt “nee, volgens mij zit het anders” en de AI meteen “je hebt helemaal gelijk” antwoordt? Dat is precies dit.

Wanneer het je echt iets kost

Voor een recept of een verjaardagsgedicht maakt het weinig uit. Als je wilt dat je tekst leuker klinkt, mag de AI best enthousiast zijn. Het wordt pas een probleem bij beslissingen die geld, tijd of een relatie kosten, en daar vragen mensen AI juist steeds vaker om advies. Denk aan een ondernemingsplan waar je je spaargeld in steekt, een offerte die je naar een grote klant stuurt, een ruzie waarin je wilt weten of je te ver ging, of een sollicitatie voor een baan die je graag wilt. Juist daar wil je horen waar het zwak is, want dat zegt de bank, de klant of de werkgever je later toch, alleen is het dan te laat.

Er is nog een reden om op te letten. Een AI die je naar de mond praat, verzint soms ook dingen om jou te steunen, zoals een cijfer dat je verhaal sterker maakt of een voorbeeld dat net te mooi is. Dat is familie van een AI-hallucinatie, en daarom is het goed om te weten wat het betekent als AI hallucineert.

Zo laat je AI kritisch meedenken

Het goede nieuws is dat je hier geen technische kennis voor nodig hebt. Het zit bijna volledig in hoe je je vraag stelt. Een AI volgt jouw toon, dus als jouw vraag om bevestiging vraagt, krijg je bevestiging, en als je om kritiek vraagt, krijg je kritiek. Deze vijf manieren werken het best, en je kunt ze ook combineren.

1. Vraag niet of het goed is, maar wat er mis is

De meest gestelde vraag is ook de slechtste. “Is dit een goed idee?” nodigt uit tot ja.

Wat vind je van mijn idee om een koffiekar te beginnen op de markt?

Ik wil een koffiekar beginnen op de weekmarkt in mijn stad. Noem de drie grootste redenen waarom dit zou kunnen mislukken, en begin met de reden die ik waarschijnlijk zelf over het hoofd zie.

In de tweede versie is kritiek de opdracht. De AI hoeft niet te kiezen tussen aardig en eerlijk, want eerlijk zijn is precies wat je vraagt.

2. Geef de AI een rol die tegenspraak verplicht

Een rol werkt sterk, omdat de AI zich dan gedraagt zoals die persoon zou doen. Kies een rol die beroepsmatig sceptisch is, zoals een investeerder, een strenge docent of de advocaat van de duivel.

Je bent een kritische investeerder die al honderden plannen heeft afgewezen. Lees mijn plan hieronder en vertel me eerlijk waarom jij er geen geld in zou steken. Wees concreet en spaar me niet.

[plak hier je plan]

3. Verberg wat jij ervan vindt

Zeg je “ik ben hier heel trots op”, dan weet de AI welke kant hij op moet. Laat je eigen mening dus weg, of draai het om en presenteer je tekst alsof hij van iemand anders komt.

Een collega stuurde me deze tekst voor onze nieuwsbrief. Ik twijfel of hij goed genoeg is. Wat zijn de zwakke plekken, en wat zou jij anders doen?

Het klinkt als een trucje, en dat is het ook, maar het werkt opvallend goed. De AI hoeft niemand te sparen, want de schrijver zit niet aan tafel.

4. Vraag om een cijfer én de zwakste plek

Een cijfer dwingt de AI om een positie in te nemen. Vraag er meteen bij wat het cijfer omhoog zou krijgen, dan krijg je bruikbare punten in plaats van algemene complimenten.

Geef mijn sollicitatiebrief een cijfer van 1 tot 10 vanuit het oogpunt van een recruiter die vandaag vijftig brieven leest. Leg uit waarom het geen 10 is, en noem de ene zin die ik als eerste zou moeten herschrijven.

5. Vraag hem om stand te houden

Omdat een AI sneller buigt als je tegenspreekt, helpt het om dat vooraf te benoemen. Zet aan het begin van het gesprek dat je liever een eerlijk antwoord hebt dan een prettig antwoord, en dat hij bij zijn standpunt mag blijven als hij er goede redenen voor heeft.

Als ik je tegenspreek en jij hebt goede argumenten, blijf dan bij je standpunt en leg uit waarom. Geef me alleen gelijk als ik je echt overtuig.

Een businessplan kritisch laten beoordelen

Dit is de vraag die we het vaakst langs zien komen, en hij verdient een prompt die alle bovenstaande trucs combineert. Plak je plan eronder of upload het als bestand.

Je bent een ervaren ondernemerscoach en een kritische bankier tegelijk. Ik wil dat je mijn businessplan beoordeelt alsof je moet beslissen of je me een lening geeft. Ik zoek geen aanmoediging, ik wil weten waar het plan zwak is.

Doe het in deze volgorde:
1. De drie grootste risico's, met de grootste bovenaan.
2. Aannames in mijn plan die ik niet onderbouw.
3. Vragen die een bank of investeerder me zeker gaat stellen en waar ik nu geen antwoord op heb.
4. Wat er wél sterk is, in maximaal drie zinnen.
5. Een cijfer van 1 tot 10 en wat ik moet doen om een punt hoger te komen.

Mijn bedrijf staat in [Nederland of België]. Noem waar regels of vergunningen een rol spelen, maar zeg erbij dat ik die zelf moet nakijken.

[plak hier je businessplan]

Die laatste zin over regels staat er niet voor niets. Wetten, vergunningen en belastingregels zijn precies het soort details waar een AI zich zelfverzekerd in kan vergissen, zeker als het om België of een specifieke gemeente gaat. Gebruik de AI om te weten wélke regels je moet uitzoeken, en zoek ze daarna zelf na bij de overheid, de Kamer van Koophandel of een adviseur.

ChatGPT kritischer instellen voor elk gesprek

Wil je dit niet elke keer opnieuw typen, dan kun je het één keer instellen. ChatGPT, Claude en Gemini hebben alle drie een plek in de instellingen waar je vaste instructies kwijt kunt die voor elk nieuw gesprek gelden. In ChatGPT zit die bij de personalisatie, waar je ook een basisstijl en eigen instructies kunt kiezen. In Claude vul je het in bij je voorkeuren in je profiel, en in Gemini heet het instructies voor Gemini. De namen van de menu’s veranderen nogal eens, dus zie je het niet meteen, zoek dan in de instellingen op “instructies”.

Dit is een tekst die je zo kunt overnemen. Hij werkt in alle drie de tools.

Ik heb liever een eerlijk antwoord dan een prettig antwoord. Geef me geen complimenten die niet nodig zijn. Als je het oneens bent met mij of een zwakke plek ziet in mijn plan, zeg dat dan direct en leg uit waarom. Als ik tegenspreek, blijf bij je standpunt zolang je goede argumenten hebt. En als je iets niet zeker weet, zeg dat dan in plaats van te gokken.

Daarmee beantwoorden we meteen een vraag die we veel zien, namelijk hoe je zorgt dat Claude je kritisch bevraagt en geen sociaal wenselijke antwoorden geeft. Het antwoord is deze instructie in je voorkeuren, plus de gewoonte om in een belangrijk gesprek zelf om tegenspraak te vragen. Claude reageert daar doorgaans goed op, en de nieuwste versies zijn volgens Anthropic al minder snel geneigd om mee te buigen. Een vaste instructie is wel geen toverspreuk. Merk je dat de AI na een lang gesprek toch weer mee gaat praten, herhaal je wens dan even in je vraag.

Veelgestelde vragen over een AI die je gelijk geeft

Een sparringpartner in plaats van een fan

Een AI die je altijd gelijk geeft, voelt prettig, maar je leert er niets van. Met één andere vraag, een kritische rol of een vaste instructie in je instellingen maak je er een sparringpartner van die durft te zeggen wat er niet klopt. Probeer het vandaag nog met iets waar je zelf aan twijfelt, en vraag de AI eerst naar de drie grootste risico’s. Grote kans dat er een tussen zit waar je nog niet aan had gedacht.

Wil je beter leren vragen, begin dan bij een goede AI-prompt schrijven. Gebruik je de kritische prompts uit dit artikel vaker, maak er dan een vaste template van, zoals we uitleggen in prompttemplates maken. En lees zeker ook wat het betekent als AI hallucineert, want een AI die je naar de mond praat en een AI die dingen verzint, liggen dichter bij elkaar dan je denkt.